Psikiyatri

Psikiyatri

Psikiyatri nedir?

Psikiyatri, insanlarda ruhsal sorunların ortaya çıkmasını engelleme veya ortaya çıkan sorunları tedavi etme üzerine çalışan bir tıp dalıdır. Psikiyatrik değerlendirme, akli durum muayenesini ve vaka tarihçesini gerektirir ve kapsar, ayrıca psikolojik testler de yürütülebilir. Fiziksel testler ve nadiren de nörolojik görüntüleme ve diğer nöropsikolojik ölçümlemeler de gerçekleştirilebilir. Tanı yöntemleri değişiklik göstermekle birlikte resmi kıstaslar kitapçıklar vasıtasıyla belirlenmiştir, en yaygın olanları Dünya Sağlık Örgütü tarafından belirlenen ICD ve Amerikan Psikiyatristler Birliği tarafından belirlenen DSM’dir. Büyük ölçüde sadece pskiyatristlere özgü olan pskiyatrik tedavi esas olmakla beraber, elektrokonvulzif tedavi seçenekleri de mevcuttur.

Psikiyatride her ne kadar aynı zamanda diğer ruh sağlığı uzmanlıklarının ihtisas konusu da olsa psikoanaliz de yaygın bir tedavi şeklidir. Psikiyatri servisleri yataklı veya ayakta tedavi olan hastalar temel alınarak sağlanmış olabilirler. Yetkililer tarafından kesinlik kazanmış durumlarda, hastaların tedavi şekillerini seçmelerine olanak sağlanmayabilir. Psikiyatrinin hem araştırma hem de klinik uygulamaları disiplinlerarası olarak nitelendirilir. Bundan dolayı da birçok alt uzmanlık alanları ve teorik yaklaşımlar ortaya çıkar.

Psikiyatrist kimdir?

Psikiyatristler, en yeni ilaç sınıflandırma şemalarının, tanı araçlarının ve tanı yöntemlerinin bazılarını kullanan doktor-hasta ilişkisi konusunda uzmanlaşmış doktorlar olarak nitelendirilebilir. (Psikiyatristin ayrıntılı tanımı için tıklayınız)

Psikiyatrinin Tarihçesi

Psikiyatrinin başlangıç tarihi olarak Ortaçağ’da akıl hastaları için açılan ilk hastanelerin kurulduğu 5 yy. olarak verilebilir. 18. yüzyıl psikiyatrinin geçerliliği kabul görmüş bir alan olarak gelişimine ve ruh sağlığı enstitülerinin daha detaylı, tabi daha fazla hastayla, tedavileri kullanır hale geldiğine tanık oldu. 19. yüzyılda psikiyatri dünyasında hasta popülâsyonu açısından kütlesel bir artış gözlendi. 20. yüzyıl ise ruhsal sorunların biyolojik olarak algılanmasının ve bununla birlikte ruhsal bozuk sınıflandırılması ve psikiyatrik medikasyonun başlangıcı aşaması olması dolayısıyla adeta yeniden doğuş dönemiydi. 1960’larda pskiyatriye karşıt bir hareket ortaya çıktı ve devlet psikiyatri hastanelerinde toplum tedavisi lehine bir bölünme değişimine yol açtı. Psikiyatrik tanılama yöntemlerinde ve tedavilerde, biyolojik ve sosyal bilimler arasındaki dengede değişimler yaşandı. Bilimsel araştırma, ruhsal sorunların kökenleri, sınıflandırmaları ve tedavileri yönünde devam etti.

“Psikiyatri, pratisyenlerini diğer tıp alanlarına kıyasla; bulguların kökenleri, içebakışın geçerliliği, iletişim sorunları ve diğer bitmez tükenmez psikolojik sorunlarla boğuşmaları konusunda daha fazla zorlar.” (Guze,1992,sayfa 4)

Psikiyatri Terimi

Yunanca “psyche”(ruh ve düşünce) ve “iatros” (doktor veya tedavi edici) köklerinden meydana gelen psikiyatri terimi Johann Christian Reil tarafında 1808 yılında ortaya atılmıştır. Bu, tıbbın düşünce üzerine odaklanmış, insanların ruhsal problemlerini önleme ve tedavi etme amacı üzerine çalışan bir tıp dalı olarak atfedilmişti. Sosyal bağlam dünyasıyla, ruhsal hastalığı olan insanların perspektiflerinin oluşturduğu dünya arasında bir geçiş olarak tarif edilmişti. Psikiyatriyle uğraşanlar, ruhsal problemlerle uğraşan diğer birçok ruh sağlığı uzmanı ve doktorlarının birçoğundan farklı olarak sosyal hem de fen bilimlerine aşina olmalıdırlar. Bu disiplin hastanın öznel tecrübelerine dayanılarak sınıflandırılmış değişik vücut sistemleri ve organların işleyişleriyle ve hastanın nesnel psikolojisiyle ilgilenir. Psikiyatri klasik ve çok genel olarak 3 kategoriye ayrılan ruhsal problemlerin tedavilerinden meydana gelir; zihni hastalıklar, şiddetli öğrenme zorlukları ve kişisel sorunlar.

Psikiyatrinin odak noktasının zaman içerinde biraz değişmesiyle, tanılama ve tedavi etme yöntemleri de dramatik bir biçimde evrilmiştir ve evrimine devam etmektedir. 20. yüzyılın sonlarından itibaren, psikiyatri alanı daha fazla biyolojik ve kavramsal olarak tıptan daha az izole hale gelmiştir.

Uygulama İçeriği

Psikiyatrinin tıbbi uzmanlık bölümü nöroloji, psikoloji, tıp, biyoloji, biyokimya ve eczacılık konusundaki araştırmalardan faydalandığı süreç içerisinde, genellikle nöroloji ve psikoloji arasında bir ara bölge olarak nitelendirilmektedir. Diğer doktorlar ve nörologlardan farklı olarak, psikiyatristler doktor-hasta ilişkisi konusunda uzmanlaşmışlardır ve psikoterapi ve terepatik iletişimin kullanımı konularında eğitilmişlerdir. Bu yüzden de psikiyatristler ilaç yazar, laboratuar testleri yaptırır, bir klinik tespit yöntemi olan nörolojik görüntülemeden faydalanır ve zihinsel muayenelerde bulunurlar.

Alt Uzmanlıklar

Psikiyatri alanıyla ilişkisi olan çok sayıda alt uzmanlık dalları ve/veya teorik yaklaşımlar vardır. Bunlar şu şekildedir:

• Biyolojik psikiyatri; ruhsal sorunları sinir sisteminin biyolojik fonksiyonu üzerinden değerlendirmeyi ilke edinmiş bir yaklaşımdır.
• Çocuk ve ergen psikiyatrisi; çocuklar, ergenler ve onların aileleri üzerinde çalışmada uzmanlaşmış bir psikiyatri dalıdır.
• Kültürlerarası psikiyatri; ruhsal sorunların ve psikiyatrik hizmetlerin kültürel ve etnik bağlamıyla ilişkili psikiyatri dalıdır.
• Acil psikiyatri; acil tespitlerin psikiyatrideki klinik uygulamasıdır.
• Adli psikiyatri; hukuk ve psikiyatrinin arabirimidir.
• Geriyatrik psikiyatri; ileri yaştaki insanların ruhsal sorunlarını önleme ve tedavi etme konusunda uzmanlaşmış psikiyatri dalıdır.
• Konsultasyon-liyezon psikiyatrisi; diğer tıbbi uzmanlık dalları ve psikiyatrinin ara bölgesini oluşturan bölüm üzerinde uzmanlaşmış psikiyatri dalıdır.
• Askeri psikiyatri; askeri bağlamdaki ruhsal sorunları ve psikiyatrinin özel durumlarını kapsayan psikiyatri dalıdır.
• Nöropsikiyatri; ruhsal sorunların sinir sistemiyle ilişkin olarak nitelendirilebilen kısmıyla ilgilenen tıp dalıdır.
• Sosyal pskiyatri; ruhsal sorunların ve ruhsal refahın kişilerarası ve kültürel bağlamına odaklanmış psikiyatri dalıdır.

Kaynak: Psikiyatri Uzmanı Dr. Gönül ERDAL
Yazı: Psikiyatri nedir? Psikiyatrinin Tarihçesi ve Psikiyatri Dalları